psychiatry
online

you are here: Home
Ψυχομετρικές Κλίμακες Print E-mail
Written by Administrator   
Wednesday, 24 March 2010 14:20

Κων/νος Ν. Φουντουλάκης, Επίκ Καθηγητής Ψυχιατρικής ΑΠΘ

This e-mail address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it

Εισαγωγή

Καθώς η ψυχιατρική δεν διαθέτει εργαστηριακές εξετάσεις του τύπου των βιοχημικών που να έχουν αξία για τη θετική διάγνωση και διαφοροδιάγνωση των ψυχικών διαταραχών, έχει αναπτυχθεί ένας αριθμός κλιμάκων που ποσοτικοποιούν τη συμπτωματολογία και γενικότερα τη συμπεριφορά και η χρήση τους είναι όλο και συχνότερη στην καθημερινή πράξη, άλλοτε με θετική συνεισφορά και άλλοτε με αρνητικές συνέπειες λόγω κακής χρήσης, υπερβολικής ερμηνείας και λάθος αντιλήψεων. Ιδιαίτερη σημασία έχει σήμερα αποκτήσει η χρήση τους σε ψυχοιδατροδικαστικά θέματα.

Με την έννοια ποσοτικοποίηση κάποιας παραμέτρου υποδηλώνεται η έκφραση της παρούσας κατάστασής της ή τουλάχιστον των μεταβολών της με μια αριθμητική τιμή που συνοδεύει μια μονάδα μετρήσεως. Η μονάδα μετρήσεως έχει αναφορά σε κάποιο πρωτότυπο, ενώ απαιτείται και εργαλείο μέτρησης.

Με τον όρο συμπεριφορά (behaviour), υποδηλώνεται το σύνολο των ενεργειών που εκδηλώνει το άτομο και που μπορεί αντικειμεντικά να παρατηρηθούν. Στον όρο συμπεριλαμβάνονται από τις αμιγώς γνωσιακές λειτουργίες (μνήμη, συγκέντρωση, ευπραξία κτλ), ως τις αμιγώς ψυχικές λειτουργίες (συναίσθημα, αυτοκτονικότητα κτλ). Επίσης στον όρο «συμπεριφορά» περιλαμβάνεται οτιδήποτε μπορεί να παρατηρηθεί πάνω στο άτομο, πχ η εκφραστικότητα του προσώπου. Επίσης ακόμα και τα αυτο-συμπληρούμενα ερωτηματολόγια αντανακλούν συμπεριφορά αφού μέσω αυτής τελικά αποτυπώνεται στο χαρτί το αποτέλεσμα της δοκιμασίας.

Τύποι ψυχομετρικών εργαλείων

Οι ψυχομετρικές κλίμακες χρησιμοποιούνται στην ψυχιατρική με στόχο να υποβοηθηθεί η διάγνωση, να ποσοτικοποιηθεί η βαρύτητα της συμπτωματολογίας και να εκτιμηθού παράγοντες όπως η λειτουργικότητα και η ποιότητα ζωής.

Οι ερωτήσεις/λήμματα μπορεί να απαντιούνται με ναι/όχι ή στη βάση μιας κλίμακας που συνήθως είναι 0-3 και αντιπροσωπεύουν την κατάσταση από το σύμπτωμα απόν ως το σύμπτωμα πολύ βαρύ.

Αδρά χωρίζονται σε κλίμακες που συμπληρώνονται από εξεταστή και σε αυτο-συμπληρούμενες, δηλαδή σε κλίμακες που ο ασθενής/εξεταζόμενος απαντά μόνος του ερωτήσεις τυπωμένες σε χαρτί. Οι κλίμακες που απαιτούν εξεταστή για να συμπληρωθούν συνήθως απαιτούν ο εξεταστής να έχει συγκεκριμένα προσόντα και εκπαίδευση, ενώ η ερμηνεία όλων των κλιμάκων χρειάζεται εκπαίδευση. Επίσης χωρίζονται σε κλίμακες που εκτιμούν ψυχοπαθολογία, δηλαδή ενα χαρακτηριστικό που είναι σχετικά σπάνιο στο γενικό πληθυσμό αλλα χαρακτηρίζει ψυχικά ασθενείς, και σε κλίμακες που μετρούν ένα φυσιολογικό χαρακτηριστικό του πληθυσμού (π.χ. προσωπικότητα) και το χαρακτηριστικό αυτό εχει κανονική κατανομή στο γενικό πληθυσμό.

Χαρακτηριστικά Ψυχομετρικών εργαλείων

Κάθε ψυχομετρική κλίμακα έχει δύο βασικές ιδιότητές της: την αξιοπιστία (reliability) και την εγκυρότητα (validity).

Εγκυρότητα σημαίνει ότι η κλίμακα μετρά αυτό που αναφέρεται ότι μετρά (American Psychological Association, 1953; Anastasi, 1950; L. J. Cronbach, 1984). Υπάρχουν οι κάτωθι βασικοί τύποι εγκυρότητας (ο πίνακας δεν περιλαμβάνει όλους τους τύπους), κάποιοι από τους οποίους είναι υπο-τυποι άλλων:

  1. Εγκυρότητα όψεως (face validity) δηλαδή κατά πόσον σε πρώτη ανάγνωση, τα λήμματα της κλίμακας ανταποκρίνονται στις κοινά αποδεκτές απόψεις για το αντικείμενο που μετρά η κλίμακα.
  2. Εγκυρότητα δομής  (construct validity),
  3. Προβλεπτική ή προγνωστική εγκυρότητα (predictive validity) που αναφέρεται στη δυνατότητα της κλίμακας με βάση τις σημερινές αξιολογήσεις, να προβλέψει μελλοντικές παραμέτρους,
  4. Συντρέχουσα εγκυρότητα (concurrent validity) δηλαδή το κατά πόσον διαχωρίζει ομάδες ή άτομα που έχουν ή δεν έχουν το υπό μέτρηση χαρακτηριστικό.
  5. Εγκυρότητα περιεχομένου (content validity) δηλαδή κατά πόσον τα λήμματα της κλίμακας ανταποκρίνονται στα όσα αναφέρει η βιβλιογραφία για το αντικείμενο που μετρά η κλίμακα.
  6. Εγκυρότητα εννοιολογικής κατασκευής (construct validity) που αφορά το κατά πόσον η κλίμακα καλύπτει όλο το εννοιολογικό φάσμα της παραμέτρου που μετριέται.

Αξιοπιστία σημαίνει ότι η κλίμακα δίνει ουσιαστικά τα ίδια αποτελέσματα αν δοθεί κατ επανάληψη στον εξεταζόμενο (υπό την προυπόθεση ότι η κλινική του εικόνα δεν έχει αλλάξει) και αν επίσης εφαρμοστεί από τον ίδιο τον εξεταστή. Υπάρχουν τα κάτωθι είδη και δείκτες αξιοπιστίας (Anastasi, 1950; Bollen, 1989; Cohen, Swerdlik, & Phillips, 1996; Cortina, 1993; A. Cronbach, 1951).:

  1. Ο συντελεστής εσωτερικής συνάφειας Cronbach’s alpha
  2. Η αξιπιστία ημίσεων (split-half)
  3. Η αξιοπιστία εφαρμογής-επανεφαρμογής (test-retest)
  4. Η αξιοπιστία εφαρμογής από διαφορετικούς εξεταστές (inter-rater)

Γενικά κάθε κλίμακα έχει πλεονεκτήματα και μειωνεκτήματα, καμιά δεν είναι τέλεια και η επιλογή πρέπει να γίνεται μετά από μελέτη στη βάση των μοναδικών ιδιοτήτων που κάθε κλίμακα εμφανίζει (Fountoulakis et al., 2007; Kontaxakis, Havaki-Kontaxaki, Stamouli et al., 2000). 

Κλίμακες ανά νοσολογικές κατηγορίες (οι γνωστότερες και επικυρωμένες στα Ελληνικά) (K. Fountoulakis et al., 2001; Fountoulakis et al., 1999; K. N. Fountoulakis et al., 2001; Fountoulakis et al., 2002; Fountoulakis, Iacovides, Kleanthous, Samolis, Gougoulias, St Kaprinis et al., 2003; Fountoulakis, Iacovides, Kleanthous, Samolis, Gougoulias, Tsiptsios et al., 2003; Fountoulakis et al., 2006; Kevrekidis, Skapinakis, Damigos, & Mavreas, 2008; Kontaxakis, Havaki-Kontaxaki, Margariti et al., 2000; Lykouras et al., 2000)

Γενικές Κλίμακες

Brief Psychiatric Rating Scale

SCL-90

 

Αγχώδεις διαταραχές

State-Trait Anxiety Inventory

Hamilton Anxiety Scale

 

Διαταραχές της διάθεσης

Zung Depression Rating Scale

CES-D

Beck Depression Inventory

Major Depression Inventory

Hamilton Depression Rating Scale

Modgomery Asperg Depression Rating Scale

Geriatric Depression Scale

Young Mania Rating Scale

 

Κλίμακες για τη Σχιζοφρένεια και τις ψυχωτικές διαταραχές

Calgary scale for depression in schizophrenia

Possitive and Negative Symptoms Scale

Emotional Contagion Scale

 

Κλίμακες ανεπιθύμητων ενεργειών

UKU

Simpson-Angus extrapyramidal symptoms scale

Barnes Akathisia Scale

 

Κλίμακες προσωπικότητας

MMPI-2

NEO-PI-R

TEMPS-A

TCI

 

Χρήση ουσιών

CAGE

 

Ειδικες κλίμακες

Life Satisfaction Inventory

General Assessment of Functioning

Drug Attitude Inventory

EuroQoL

SF-36

Recent Life Changes list

Maslach Burnout Inventory

Social Support Questionnaire

Subjective Well Being Scale

Insight and Treatment Attitudes Questinnaire 

Βιβλιογραφία

American Psychological Association: Ethical standards of psychologists. Washington DC: American Psychological Association Inc, 1953.

Anastasi A: The concept of validity in the interpretation of test scores. Education Psychology Measurement 10:67-68, 1950.

Bollen KA: Structural equations with latent variables. New York: Wiley, 1989.

Cohen BJ, Swerdlik ME, Phillips SM: Psychological testing and assessment: an introduction to tests and measurement 3rd Edition. Mountain View, CA: Mayfield Pul Co, 1996.

Cortina JM: What is coefficient alpha; an examination of theory and applications. J Appl Psychol 78:98-104, 1993.

Cronbach A: Coefficient alpha and the internal structure of tests. Psychometrica 16:297-334, 1951.

Cronbach LJ: Essentials of psychological testing 4th Edition. New York: Harper & Row, 1984.

Fountoulakis K, Iacovides A, Kleanthous S, et al.: Reliability, validity and psychometric properties of the Greek translation of the Center for Epidemiological Studies-Depression (CES-D) Scale. BMC Psychiatry 1:3, 2001.

Fountoulakis KN, Tsolaki M, Iacovides A, et al.: The validation of the short form of the Geriatric Depression Scale (GDS) in Greece. Aging (Milano) 11:367-372, 1999.

Fountoulakis KN, lacovides A, Samolis S, et al.: Reliability, validity and psychometric properties of the Greek translation of the Zung Depression Rating Scale. BMC Psychiatry 1:6, 2001.

Fountoulakis KN, Iacovides A, Ioannidou C, et al.: Reliability and cultural applicability of the Greek version of the International Personality Disorders Examination. BMC Psychiatry 2:6, 2002.

Fountoulakis KN, Iacovides A, Kleanthous S, et al.: The Greek translation of the symptoms rating scale for depression and anxiety: preliminary results of the validation study. BMC Psychiatry 3:21, 2003.

Fountoulakis KN, Iacovides A, Kleanthous S, et al.: Reliability, validity and psychometric properties of the Greek translation of the Major Depression Inventory. BMC Psychiatry 3:2, 2003.

Fountoulakis KN, Papadopoulou M, Kleanthous S, et al.: Reliability and psychometric properties of the Greek translation of the State-Trait Anxiety Inventory form Y: preliminary data. Ann Gen Psychiatry 5:2, 2006.

Fountoulakis KN, Bech P, Panagiotidis P, et al.: Comparison of depressive indices: reliability, validity, relationship to anxiety and personality and the role of age and life events. J Affect Disord 97:187-195, 2007.

Kevrekidis P, Skapinakis P, Damigos D, et al.: Adaptation of the Emotional Contagion Scale (ECS) and gender differences within the Greek cultural context. Ann Gen Psychiatry 7:14, 2008.

Kontaxakis VP, Havaki-Kontaxaki BJ, Margariti MM, et al.: The Greek version of the calgary depression scale for schizophrenia. Psychiatry Res 94:163-171, 2000.

Kontaxakis VP, Havaki-Kontaxaki BJ, Stamouli SS, et al.: Comparison of four scales measuring depression in schizophrenic inpatients. Eur Psychiatry 15:274-277, 2000.

Lykouras L, Oulis P, Psarros K, et al.: Five-factor model of schizophrenic psychopathology: how valid is it? Eur Arch Psychiatry Clin Neurosci 250:93-100, 2000.

Last Updated on Thursday, 22 April 2010 12:14