Η 26η Ιουνίου, Παγκόσμια Ημέρα Κατά των Ναρκωτικών, υπενθυμίζει την ανάγκη πρόληψης της χρήσης ουσιών σε μία ευάλωτη ηλικιακή ομάδα, αυτή των εφήβων. Η εφηβεία είναι μια περίοδος εξερεύνησης, και η χρήση ουσιών από τους νέους συχνά ξεκινά είτε τότε είτε στα πρώτα χρόνια της ενήλικης ζωής. Για την πλειονότητα των εφήβων, η επαφή με νόμιμες ή παράνομες ουσίες έχει κυρίως πειραματικό χαρακτήρα και δεν εξελίσσεται απαραίτητα σε εξάρτηση. Ωστόσο, ακόμη και η περιστασιακή ή φαινομενικά “αθώα” χρήση μπορεί να έχει αρνητικές συνέπειες, καθώς ο εγκέφαλος των εφήβων βρίσκεται ακόμη σε φάση ανάπτυξης. Η χρήση ουσιών μπορεί να επηρεάσει σημαντικές εγκεφαλικές λειτουργίες, να οδηγήσει σε επικίνδυνες συμπεριφορές και να κλιμακωθεί με την πάροδο του χρόνου — ιδιαίτερα όταν η έναρξη γίνεται σε μικρή ηλικία. Όσο πιο νωρίς ξεκινά ο πειραματισμός, τόσο μεγαλύτερος είναι ο κίνδυνος για μελλοντική κατάχρηση ή εξάρτηση. Επιπλέον, η χρήση ουσιών σήμερα ενέχει αυξημένους κινδύνους λόγω της διαθεσιμότητας ιδιαίτερα ισχυρών και εθιστικών προϊόντων, όπως τα ηλεκτρονικά τσιγάρα νικοτίνης και η κάνναβη
Παράλληλα, οι έφηβοι συχνά στρέφονται στις ουσίες ως τρόπο διαχείρισης άγχους ή για να ικανοποιήσουν την ανάγκη τους για ρίσκο και έντονες εμπειρίες, κάτι που αυξάνει τη χρήση όσο μεγαλώνουν. Δεν είναι τυχαίο ότι πολλοί έχουν δοκιμάσει αλκοόλ πριν ακόμη τελειώσουν το σχολείο. Ακόμα κι αν δεν υπάρχει συστηματική χρήση, η περιστασιακή χρήση δεν είναι ακίνδυνη και δεν πρέπει να αγνοείται ή να υποβαθμίζεται από τους ενήλικες. Οι στάσεις και τα πρότυπα των γονέων ασκούν ιδιαίτερη επιρροή στις επιλογές των εφήβων.
Ορισμένα σημάδια, όπως ξαφνικές αλλαγές στη διάθεση, ευερεθιστότητα, απότομη πτώση της σχολικής απόδοσης και μείωση ενδιαφέροντος για δραστηριότητες που του άρεσαν, μπορεί να υποδηλώνουν ότι ένας έφηβος κάνει χρήση ουσιών, ωστόσο τα όρια ανάμεσα στη φυσιολογική εφηβική συμπεριφορά και στη συμπεριφορά που σχετίζεται με χρήση είναι συχνά δυσδιάκριτα. Σε κάθε περίπτωση, όταν υπάρχει ανησυχία, είναι κρίσιμο οι γονείς ή οι κηδεμόνες να κινητοποιηθούν άμεσα. Η ανοιχτή επικοινωνία, η ενσυναίσθηση και η δημιουργία σχέσης εμπιστοσύνης μεταξύ γονέων και εφήβων είναι καθοριστικά στοιχεία για την πρόληψη. Οι έφηβοι έχουν ανάγκη να νιώσουν ότι γίνονται κατανοητοί και ότι μπορούν να συζητήσουν ανοιχτά, χωρίς φόβο ή ενοχή. Η ενημέρωση, η πρόληψη και η στήριξη είναι η καλύτερη «ασπίδα» απέναντι στη χρήση ουσιών. Η έγκαιρη παρέμβαση διευκολύνει σημαντικά την αντιμετώπιση του προβλήματος από τον έφηβο και την οικογένεια του.
Ενδεικτική βιβλιογραφία
Garofoli M. (2020). Adolescent Substance Abuse. Primary Care, 47(2), 383–394. https://doi.org/10.1016/j.pop.2020.02.013
Kugbey, N. (2023). Prevalence and correlates of substance use among school-going adolescents (11-18years) in eight Sub-Saharan Africa countries. Substance Abuse Treatment Prevention Policy, 18, 44. https://doi.org/10.1186/s13011-023-00542-1
Simon, K. M., Levy, S. J., & Bukstein, O. G. (2022). Adolescent Substance Use Disorders. NEJM evidence, 1(6), EVIDra2200051. https://doi.org/10.1056/EVIDra2200051
Steinfeld, M.R., Torregrossa, M.M. (2023). Consequences of adolescent drug use. Transl Psychiatry, 13, 313. https://doi.org/10.1038/s41398-023-02590-4
Ελίνα Κοσμίδου
Ψυχολόγος
Κινητή Μονάδα Ψυχικής Υγείας Ενηλίκων Ημαθίας
