Η 28η Ιανουαρίου έχει οριστεί ως Παγκόσμια Ημέρα Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων. Είναι μία μέρα που υπενθυμίζει κάτι πολύ σημαντικό σε όλους μας: η προστασία την προσωπικών δεδομένων δεν είναι πολυτέλεια, αλλά ένα θεμελιώδες δικαίωμα. Σε έναν κόσμο όπου η τεχνολογία διαμορφώνει κάθε πτυχή της καθημερινότητας μας, η έννοια της ιδιωτικότηταςδοκιμάζεται περισσότερο από ποτέ.
Ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 1980, στις 28 Ιανουαρίου 1981, αναγνωρίστηκε η ανάγκη προστασίας των προσωπικών δεδομένων, όπου και υπογράφηκε η Σύμβαση 108 του Συμβουλίου της Ευρώπης, το πρώτο διεθνές νομικά δεσμευτικό κείμενο που αφορούσε αποκλειστικά την προστασία των ατόμων από την αλόγιστη συλλογή και επεξεργασία προσωπικών δεδομένων.
Στην Ελλάδα, ο Γενικός Κανονισμός Προστασίας Δεδομένων- μία νομοθετική ρύθμιση που αφορά την προστασία του ατόμου από την επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα- περιλαμβάνει μία σειρά από θεμελιώδη δικαιώματα ενός πολίτη που αποτελούν:
o Δικαίωμα ενημέρωσης και διαφάνειας
Κάθε πολίτης έχει το δικαίωμα να γνωρίζει ποιος επεξεργάζεται τα δεδομένα του, για ποιο σκοπό και με ποιον τρόπο, μέσω σαφών και κατανοητών πληροφοριών.
o Δικαίωμα πρόσβασης
Δίνεται η δυνατότητα να ζητηθεί επιβεβαίωση και αντίγραφο των προσωπικών δεδομένων που τηρεί ένας οργανισμός.
o Δικαίωμα διόρθωσης
Ο πολίτης μπορεί να απαιτήσει τη διόρθωση ανακριβών ή την συμπλήρωση ελλιπών προσωπικών δεδομένων.
o Δικαίωμα διαγραφής – «δικαίωμα στη λήθη»
Υπό προϋποθέσεις, μπορεί να ζητηθεί η διαγραφή δεδομένων, ιδίως όταν δεν είναι πλέον απαραίτητα ή έχουν υποστεί παράνομη επεξεργασία.
o Δικαίωμα περιορισμού της επεξεργασίας
Παρέχεται η δυνατότητα προσωρινού «παγώματος» της επεξεργασίας σε περιπτώσεις αμφισβήτησης ή παρανομίας.
o Δικαίωμα φορητότητας των δεδομένων
Ο πολίτης μπορεί να λάβει τα δεδομένα του και να τα μεταφέρει σε άλλον υπεύθυνο επεξεργασίας.
o Δικαίωμα εναντίωσης
Υπάρχει το δικαίωμα αντίρρησης στην επεξεργασία δεδομένων, εφόσον δεν υπερισχύει λόγος δημοσίου συμφέροντος.
o Δικαίωμα μη αποκλειστικά αυτοματοποιημένης λήψης αποφάσεων
Κανείς δεν υποχρεούται να υπόκειται σε αποφάσεις που λαμβάνονται αποκλειστικά από αλγορίθμους ή συστήματα προφίλ, όταν αυτές τον επηρεάζουν ουσιωδώς.
Η συζήτηση γύρω από το ζήτημα της προστασίας των προσωπικών δεδομένων αποκτά ολοένα και μεγαλύτερη σημασία, καθώς τα τελευταία χρόνια, έχει πραγματοποιηθεί μία μαζική ψηφιακή μετάβαση που έχει αλλάξει ριζικά τον τρόπο που εργαζόμαστε, επικοινωνούμε, συναλλασσόμαστε και ψυχαγωγούμαστε. Η ζωή μας πλέον έχει «μεταφερθεί» κατά μεγάλο ποσοστό στο διαδίκτυο με ποικίλους τρόπους, όπως οι ηλεκτρονικές αγορές, τα κοινωνικά δίκτυα, η τηλεργασία, η εξ αποστάσεως εκπαίδευση, οι ψηφιακές επιχειρήσεις κ.α.
Ωστόσο, η ευκολία που μας προσφέρει η πρόσβαση σε όλες τις παραπάνω «ψηφιακές υπηρεσίες», συνοδεύεται και με την αύξηση της ποσότητας των προσωπικών πληροφοριών που μοιραζόμαστε- και πολύ συχνά χωρίς να το συνειδητοποιούμε.
Συγκεκριμένα, κάθε διαδικτυακή μας κίνηση αφήνει πίσω της ένα «ψηφιακό αποτύπωμα», που περιλαμβάνει δεδομένα όπως οι αναζητήσεις μας, οι τοποθεσίες μας, οι αγορές μας, προσωπικές μας συνομιλίες, στοιχεία υγείας, ατομικές προτιμήσεις, πολιτικές πεποιθήσεις, φωτογραφίες μας κ.α. Αυτές οι πληροφορίες συλλέγονται, αποθηκεύονται και συχνά αναλύονται και χρησιμοποιούνται από εταιρείες και οργανισμούς για ποικίλους σκοπούς. Η κατάχρηση τους μπορεί να απειλήσει την ιδιωτικότητα, την ελευθερία ακόμα και την ασφάλεια των πολιτών.
Ένα παράδειγμα κατάχρησης των προσωπικών δεδομένων είναι το φαινόμενο των Deep Fakes, αποτελώντας μία από τις πιο ανησυχητικές εξελίξεις της ψηφιακής εποχής, καθώς επιτρέπει την δημιουργία ιδιαίτερα ρεαλιστικού ψεύτικου περιεχόμενου μέσω τεχνητής νοημοσύνης. Πιο συγκεκριμένα τα Deep Fakes, είναι βίντεο ή άλλο οπτικοακουστικό περιεχόμενο που έχει κατασκευαστεί ώστε να παρουσιάζει ένα άτομο να λέει ή να κάνει πράγματα που ποτέ δεν συνέβησαν. Η αυξανόμενη ρεαλιστικότητα τους προκαλεί σοβαρά πολιτικά, κοινωνικά και νομικά ζητήματα, καθώς μπορούν να χρησιμοποιηθούν για πολιτική χειραγώγηση, δυσφήμιση ή παραβίαση της προσωπικής ζωής, ακόμη και μέσω πλαστού πορνογραφικού υλικού. Επειδή εκμεταλλεύονται την ανθρώπινη τάση να εμπιστεύεται ό,τι βλέπει και ακούει, θολώνουν τα όρια μεταξύ αλήθειας και ψεύδους. Ταυτόχρονα, υπονομεύουν την εμπιστοσύνη ακόμη και στο αυθεντικό οπτικό υλικό, δημιουργώντας γενικευμένη αμφιβολία. Η αντιμετώπισή τους απαιτεί συνδυασμό τεχνολογικών λύσεων, νομικών ρυθμίσεων και ουσιαστικής ενημέρωσης των πολιτών.
Συνοψίζοντας, η Παγκόσμια Ημέρα Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων αποτελεί αφορμή για προβληματισμό και δράση και δεν έχει μονάχα επετειακό χαρακτήρα. Η προστασία της ιδιωτικότητας δεν εξαρτάται αποκλειστικά από την νομοθεσία αλλά και από την ενημέρωση και τη στάση των ίδιων των πολιτών. Η κατανόηση του τρόπου με τον οποίο συλλέγονται και χρησιμοποιούνται τα δεδομένα μας, η προσεκτική χρήση των ψηφιακών υπηρεσιών και η κριτική σκέψη απέναντι στο περιεχόμενο που καταναλώνουμε αποτελούν βασικά εργαλεία άμυνας. Σε μια εποχή όπου τα δεδομένα έχουν μετατραπεί σε πολύτιμο αγαθό, η προστασία τους είναι ευθύνη όλων μας.
Βιβλιογραφία
“ Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα.” Dpa.gr, 2019, www.dpa.gr/el/node. Accessed 27 Jan. 2026.
Aliki Hatzi. “28 Ιανουαρίου: Ευρωπαϊκή Ημέρα Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων - DigiGov.” DigiGov, 29 Jan. 2024, digi.gov.gr/28-ianouariou-europaiki-mera-prostasias-prosopikon-dedomenon/.
“Conference on Convention 108 + as the Global Privacy Standard, Building a Free Data Transfer Area While Preserving Human Dignity - Data Protection - Www.coe.int.” Data Protection, www.coe.int/en/web/data-protection/conference-on-convention-108-as-the-global-privacy-standard-building-a-free-data-transfer-area-while-preserving-human-dignity.
“Deepfakes and the Crisis of Knowing.” Unesco.org, 2025, www.unesco.org/en/articles/deepfakes-and-crisis-knowing.
European Commission. “Data Protection.” Commission.europa.eu, 2024, commission.europa.eu/law/law-topic/data-protection_en.
“Information for Individuals.” European Commission, 2023, commission.europa.eu/law/law-topic/data-protection/information-individuals_en.
IBM. “What Is a Digital Footprint?” Ibm.com, 7 Aug. 2023, www.ibm.com/think/topics/digital-footprint.
“Τα δικαιώματά μου στο πλαίσιο του ΓΚΠΔ.” Dpa.gr, 2024, www.dpa.gr/polites/gkpd.
Villasenor, John. “Artificial Intelligence, Deepfakes, and the Uncertain Future of Truth.” Brookings, Brookings, 14 Feb. 2019, www.brookings.edu/articles/artificial-intelligence-deepfakes-and-the-uncertain-future-of-truth/.
Άννα Μαρία Καραφυλλίδου
Ψυχολόγος
Κινητή Μονάδα Ψυχικής Υγείας Ενηλίκων Ημαθίας "Emotion"
