Η εφηβεία, που προέρχεται από τη λατινική λέξη “adolescere” και σημαίνει «μεγαλώνω», αποτελεί μια κρίσιμη περίοδο ανάπτυξης. Κατά την εφηβεία λαμβάνουν χώρα σημαντικές βιολογικές αλλά και ψυχολογικές αλλαγές. Η ανάπτυξη της σεξουαλικότητας είναι μια σημαντική βιο-ψυχο-κοινωνική διεργασία, η οποία κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου αρχίζει να παίρνει την ενήλικη μορφή της. Στην εφηβεία, οι σκέψεις, οι αντιλήψεις και οι αντιδράσεις του ατόμου επηρεάζονται έντονα από τη σεξουαλική ωρίμανση. Ο καταιγισμός των αλλαγών που βιώνουν οι έφηβοι τούς υποβάλλει σε αυξημένο άγχος, το οποίο μπορεί να έχει αρνητικές σωματικές και ψυχολογικές συνέπειες..
Στην ύστερη εφηβεία και στις αρχές της δεκαετίας των 20, τα περισσότερα άτομα έχουν εμπειρία στοματικού ή κολπικού σεξ ανεξάρτητα από την οικογενειακή τους κατάσταση, όπως έδειξαν διάφορες μελέτες στις ΗΠΑ.Διαπιστώθηκε επίσης ότι η πρώιμη έκθεση σε κολπική επαφή κατά την εφηβεία αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης σεξουαλικώς μεταδιδόμενων νοσημάτων, αν και ο κίνδυνος μειώνεται σταδιακά με την ηλικία. Αναφέρθηκε επίσης ότι όσοι είχαν πρώιμη έκθεση σε κολπική επαφή είχαν περισσότερους σεξουαλικούς συντρόφους, γεγονός που μπορεί να συνδέεται με τον αυξημένο κίνδυνο σεξουαλικώς μεταδιδόμενων λοιμώξεων.
Η σεξουαλική δραστηριότητα κατά την εφηβεία αποτελεί σοβαρό ζήτημα, λόγω του κινδύνου μετάδοσης σεξουαλικώς μεταδιδόμενων λοιμώξεων, συμπεριλαμβανομένης της λοίμωξης HIV/ AIDS. Σε πολλές αναπτυσσόμενες αλλά και υπανάπτυκτες χώρες, η πρώιμη σεξουαλική δραστηριότητα που οδηγεί σε HIVλοίμωξη αποτελεί ιδιαίτερα ανησυχητικό φαινόμενο.Δυστυχώς, η επίσημη σεξουαλική διαπαιδαγώγηση στα σχολεία συνήθως δεν υπάρχει και όταν υπάρχει, συχνά θεωρείται ανεπαρκής. Η έλλειψη σωστής σεξουαλικής αγωγής συχνά οδηγεί σε σεξουαλική επαφή χωρίς προφύλαξη, ανεπιθύμητη εγκυμοσύνη και σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα.
Οι έφηβοι εκτίθενται στο απροστάτευτο σεξ για πολλούς λόγους. Η έλλειψη ενημέρωσης και η ανεπαρκής σεξουαλική εκπαίδευση αποτελούν σημαντικούς παράγοντες που συμβάλλουν σε αυτό. Στις αναπτυσσόμενες και υπανάπτυκτες χώρες, η επικοινωνία μεταξύ γονέων και παιδιών σχετικά με τη σεξουαλικότητα και τα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα είναι περιορισμένη. Οι έφηβοι έχουν ελάχιστες ευκαιρίες να συζητήσουν θέματα που αφορούν τη σεξουαλικότητά τους, κάτι που πιθανόν να εμποδίζει τη φυσιολογική και υγιή σεξουαλική τους ανάπτυξη.
Με αφορμή τη 1η Δεκεμβρίου, η οποία έχει καθιερωθεί από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ) ως Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS, δράττεται η ευκαιρία για ευαισθητοποίηση και ενημέρωση του εφηβικού κοινού σχετικά με τον HIV, τους τρόπους μετάδοσης, πρόληψης και διάγνωσης. Ο HIV (Ιός Ανοσοανεπάρκειας του Ανθρώπου) είναι ο ιός που προκαλεί το Σύνδρομο της Επίκτητης Ανοσολογικής Ανεπάρκειας (AIDS). Δρα καταστρέφοντας κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος, τα CD4+ T λεμφοκύτταρα, τα οποία διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην προστασία του οργανισμού από λοιμώξεις και άλλα νοσήματα. Ο όρος AIDS αναφέρεται στο τελευταίο στάδιο της HIV λοίμωξης, κατά το οποίο το ανοσοποιητικό σύστημα έχει αποδυναμωθεί σε τέτοιο βαθμό, ώστε το HIV οροθετικό άτομο είναι επιρρεπές σε διάφορα νοσήματα και συγκεκριμένους τύπους καρκίνου.
Το AIDS παίρνει καιρό για να αναπτυχθεί από την στιγμή που το άτομο μολυνθεί με HIV, συνήθως 2 έως 10 χρόνια ή και περισσότερο. Μερικοί άνθρωποι (περίπου το 87%) που μολύνονται με HIV παρουσιάζουν πολύ έντονα συμπτώματα, ενώ άλλοι δεν αισθάνονται απολύτως τίποτα. Όσοι έχουν συμπτώματα συνήθως εμφανίζουν πυρετό, κούραση ή αλλεργία. Άλλα συνηθισμένα συμπτώματα είναι ο πονοκέφαλος, οι πρησμένοι αδένες και ο πονόλαιμος. Αυτά τα συμπτώματα εκδηλώνονται 2-4 εβδομάδες μετά την μόλυνση. Αυτή η περίοδος λέγεται πρωτολοίμωξη ή οξεία HIV λοίμωξη. Τα συμπτώματα της πρωτολοίμωξηςμπορεί επίσης να είναι παρόμοια με άλλων σεξουαλικών μεταδιδόμενων νοσημάτων, όπως η λοιμώδης μονοπυρήνωση ή η ηπατίτιδα, που μεταδίδονται ευκολότερα. Επίσης το άγχος, ο φόβος και η ανασφάλεια μπορεί να προκαλέσουν συμπτώματα σε κάποιους ανθρώπους, ακόμα και αν δεν έχουν τίποτα.
Λόγω του ότι δεν υπάρχουν συγκεκριμένα συμπτώματα που σχετίζονται με την πρωτολοίμωξη, ο καλύτερος τρόπος διάγνωσης της HIV νόσου, είναι το ειδικό test αίματος. Δυστυχώς το test αποδίδει αποτελέσματα μόνο όταν το ανοσοποιητικό σύστημα του μολυσμένου ατόμου αναπτύξει αντισώματα ή αντιγόνο στον HIV. Κατά τη διάρκεια που μεσολαβεί μεταξύ της μόλυνσης και της ανάπτυξης αντισωμάτων ή αντιγόνου, το test βγαίνει αρνητικό. Όταν τελειώσει η πρωτολοίμωξη, οι περισσότεροι άνθρωποι δεν έχουν κανένα ορατό σύμπτωμα για τα επόμενα 5-10 χρόνια. Αν παραμείνει χωρίς θεραπεία, το ανοσοποιητικό σύστημα εξασθενεί σημαντικά και η ασθένεια εξελίσσεται σε AIDS. Τα επόμενα συμπτώματα που παρουσιάζονται σχετίζονται με τις "ευκαιριακές λοιμώξεις" που εκδηλώνονται στα άτομα με AIDS, όπως πνευμονία, φυματίωση και τοξοπλάσμωση.
Ο ιός HIV μπορεί να μεταδοθεί μέσω της χωρίς προφυλακτικό σεξουαλικής επαφής (πρωκτική, κολπική, στοματική) ή μέσω της από κοινού χρήσης αιχμηρών αντικειμένων (ξυραφάκια, βελόνες, σύριγγες) με HIVοροθετικό άτομο, αλλά και από μία HIV οροθετική μητέρα στο νεογνό κατά τη διάρκεια της κύησης, του τοκετού και του θηλασμού. Είναι σημαντικό να θυμόμαστε πως ο ιός δεν μεταδίδεται μέσω της καθημερινής κοινωνικής επαφής (χειραψία, αγκαλιά, φιλί στο μάγουλο), των κουνουπιών ή άλλων εντόμων, της από κοινού χρήσης οικιακών σκευών, του σάλιου, των δακρύων, του ιδρώτα, του αέρα ή του νερού.
Ο ιός HIV εξακολουθεί να αποτελεί μια σημαντική πρόκληση για τη δημόσια υγεία, όμως σήμερα γνωρίζουμε πολλά περισσότερα για τον τρόπο μετάδοσης και προστασίας. Η σωστή ενημέρωση είναι το πιο ισχυρό όπλο που μπορεί να έχει ένας έφηβος. Επιλέγοντας τη χρήση προφυλακτικού, αποφεύγοντας το απροστάτευτο σεξ και αξιοποιώντας αξιόπιστες πηγές γνώσης, μπορείς να προστατεύσεις τόσο τον εαυτό σου όσο και τους άλλους. Η συζήτηση με ειδικούς υγείας, η ανοιχτή επικοινωνία με άτομα που εμπιστεύεσαι και η κατανόηση της αξίας του σεβασμού στις σχέσεις αποτελούν βασικά στοιχεία της πρόληψης. Το πιο σημαντικό μήνυμα είναι πως η πρόληψη ξεκινά από την ενημέρωση. Με υπεύθυνες επιλογές και κατανόηση, μπορούμε όλοι να συμβάλλουμε στη μείωση της εξάπλωσης του ιού HIV και στη δημιουργία μιας πιο υγιούς και προστατευμένης κοινότητας.
Προτεινόμενη Βιβλιογραφία
Eθνικός Οργανισμός Δημόσιας Υγείας. (n.d.). HIVλοίμωξη / AIDS. Ανακτήθηκε από https://eody.gov.gr/el/nosimata/metadotika/epidimiologiki-epitirisi-kai-prolipsi-hiv-aids-smn-kai-ipatitidon/hiv-aids.html
HIVAIDS. (n.d.). Τι είναι ο ιός HIV και το AIDS; https://www.hivaids.gr/i/pliroforisi/hivaids HIV AIDS Ελλάδας
Kar, S., Choudhury, A., & Singh, A. (2015). Understanding normal development of adolescent sexuality: A bumpy ride. Journal of Human Reproductive Sciences, 8(2), 70. https://doi.org/10.4103/0974-1208.158594
Ειρήνη Ταρασίδου
Ψυχολόγος
Κινητή Μονάδα Ψυχικής Υγείας Ενηλίκων Ημαθίας "Emotion"
